Czego kameleon może nauczyć menedżera?

Choć niewielki i często niedoceniany, ten gad skrywa w sobie potężne lekcje dla każdego, kto kieruje zespołem lub organizacją. Oto trzy cechy kameleona, które powinny zainspirować menedżera do bardziej świadomego i skutecznego przywództwa:

1. Zdolność adaptacji do otoczenia

Kameleon potrafi zmieniać barwę skóry, dostosowując się do warunków otoczenia – zarówno pod względem wizualnym, jak i emocjonalnym. Choć zmiana koloru zwykle kojarzona jest z kamuflażem, w rzeczywistości służy również do regulacji temperatury ciała i komunikacji z innymi osobnikami.

Lekcja dla menedżera:

W zmiennym środowisku biznesowym lider musi umieć się dostosować – do zespołu, klientów, warunków rynkowych czy niespodziewanych zmian. Adaptacyjność nie oznacza braku zasad, lecz elastyczność w ich stosowaniu. To zdolność czytania otoczenia i adekwatnego reagowania bez utraty tożsamości lidera.

W końcu nie bez powodu w standardach dotyczących zarządzania jednym z istotnych punktów jest zarządzanie zmianą. Niestety, często menedżerowie przechodzą dość pobieżnie nad tym tematem. Bo czy można zarządzać zmianą? No cóż, samą zmiana może nie. Nowe warunki otocznia, również tego wewnątrz firmy, są przeważnie niezależne od woli osób zarządzających. Lecz kameleon również nie wybiera otoczenia, tylko w elastyczny sposób dopasowuje się do pojawiających się warunków. Ale jest przygotowany na to, że mogą pojawić się dookoła różne kolory, będą one niejednolite, będą się zmieniały. Nawet, jeśli sam kameleon pozostanie w miejscu, otoczenie jest dynamiczne. Jeśli chce zapewnić sobie spokojne funkcjonowanie, brak ruchu z jego strony nie jest równoznaczny z trwaniem w niezmiennej postaci.

Podobnie jest z biznesem. Nie wszystkie zmiany otoczenia są zależne od woli menedżerów! I nawet jeśli prowadzony jest pasywny model zarządzania, oparty na stałych i powtarzalnych zasadach, to zmienne wymagania klientów, przepisy prawne, relacje z dostawcami oraz wiele innych czynników spowoduje konieczność zmiany w postępowaniu. I tak, jak kameleon nie może przewidzieć, w jakim zestawie kolorów będzie musiał się odnaleźć, tak menadżer zarządzający firmą nie może przewidzieć wszystkich niespodzianek w biznesie.

Paleta kolorów, którą ma do dyspozycji osoba zarządzająca firmą są rozwiązania i zasady reagowania na zmiany. Nie do przecenienia jest rzetelna analiza zagrożeń i szans, które można uznać za realne dla firmy i przygotować sobie prawdopodobne scenariusze postepowania, albo… ubezpieczyć się od zagrożeń z nimi związanych. Nie bez powodu w normie ISO 9001 w p. 6.3 pojawia się zarzadzanie zmianą. Punkt ten wymaga przede wszystkim rozważenia konsekwencji planowanych zmian, bez względu na to, czy planowane są z własnej woli, czy jednak z konieczności. Świetnym uzupełnieniem tematu są wymagania zawarte w ISO 14001 w p. 8.1, gdzie wymagane jest nadzorowanie zaplanowanych zmian oraz przegląd następstw niezamierzonych zmian. W normie ISO 45001 również jest odniesienie w p. 8.1.3, zarówno do konsekwencji planowanych zmian jak i konieczności przyjrzenia się skutkom w przypadku zmian niezależnych od decyzji firmy.

2. Niezależna kontrola obu oczu

Kameleon to jedno z niewielu zwierząt, które potrafi poruszać oczami niezależnie od siebie. Dzięki temu widzi dwa różne obrazy jednocześnie – jedno oko może obserwować zdobycz, a drugie kontrolować otoczenie.

Lekcja dla menedżera:

Dobry lider nie koncentruje się wyłącznie na jednym obszarze. Potrafi równocześnie śledzić bieżące działania operacyjne i monitorować długoterminowe cele strategiczne. Widzi zarówno „tu i teraz”, jak i „dokąd zmierzamy”. To umiejętność utrzymywania równowagi między mikro- a makroperspektywą.

Warto zauważyć, że w tym przypadku menedżer ma łatwiej niż kameleon. Warto to nie tylko zauważyć i wykorzystać. Oczami osób zarządzających firmą są przede wszystkim wskaźniki, którymi posługują się przy ocenie działań i podejmowaniu decyzji. Nie podlega dyskusji znaczenie wartości odniesionych do wyników finansowych, zwłaszcza związanych ze sprzedażą wyrobów i usług oraz znaczącymi kosztami. Jeśli jednak uwaga skupiana jest wyłącznie na krótkoterminowych efektach finansowych, łatwo przeoczyć te czynniki, które pośrednio lub w dłuższej perspektywie wpływają na wyniki firmy. Będą one różne dla różnych branż i działalności, jednak wspólną cechą jest skupienie się na jednym rodzaju informacji i marginalizowanie lub pomijanie pozostałych. Jeżeli np. nie zwracamy uwagi na dostępność nowych pracowników, nie analizujemy nastrojów w zespole, skupiając się wyłącznie na wynikach produkcyjnych lub sprzedażowych, po pewnym czasie może zabraknąć osób wykonujących kluczowe zadania produkcyjne i koncepcyjne.

Wygląda znajomo? To również dalszy scenariusz nie jest niespodzianką – trudno odtworzyć zaniedbany zespół. Jeżeli nie zbudujemy trwałych relacji z dostawcami, nie będziemy śledzić zmian zarówno na rynku surowców jak i pozostałych materiałów i usług niezbędnych do funkcjonowania firmy, to może okazać się, że kluczowe w naszym procesie urządzenie nie będzie mogło być eksploatowane, bo… serwisant ma czas za rok. Nie zawsze życzenia biznesowe spełniane są od ręki, często trzeba zadbać wcześniej o właściwe relacje. Nie tracąc z oczu podstawowego celu prowadzonej działalności.

3. Powolność i precyzja w działaniu

Kameleon porusza się ostrożnie i powoli, co może sprawiać wrażenie ociężałości. Ale gdy nadchodzi moment ataku – jego język wyrzucany z prędkością błyskawicy trafia cel niemal bezbłędnie.

Lekcja dla menedżera:

Nie każdy ruch musi być szybki. Czasem warto zwolnić, by lepiej analizować, planować i przygotować się do działania. Menedżer, który daje sobie i zespołowi przestrzeń do refleksji, będzie bardziej skuteczny, gdy przyjdzie moment na szybkie i precyzyjne decyzje. Kluczowy jest mądry balans między refleksją a działaniem.

Czasem oczywiście trzeba działać szybko. Dynamiczne, trafnie podjęte decyzje, szybka reakcja na niespodziewane zdarzenia z boku wygląda bardzo efektownie. Warto jednak pamiętać, że spektakularna klapa też jest efektowna dla otocznia. Natomiast dla najbardziej zainteresowanego już nie.

Aby w kluczowym momencie celnie zareagować, penie i bez wahania podjąć właściwe działanie, konieczne jest zaplanowanie powoli i cierpliwie wprowadzanych przygotowań. Kameleon bez niepotrzebnych reakcji obserwuje otoczenie w skali mikro i makro, analizuje zdarzenia, dopasowuje się do zaistniałych warunków. Reaguje natomiast dopiero wtedy, gdy uzna, że warto. Ale jest przygotowany i wie, po co sięga!

Podejmowanie działań pod presją czasu, wymagania zawsze krótkich terminów reakcji na każde polecenie i zdarzenie przeważnie prowadzi do frustracji i przemęczenia. W efekcie mamy wiele wyników, z których nie potrafimy skorzystać, realizowane są niepotrzebne działania. A w chwili, gdy konieczna jest szybka reakcja to akurat przecieramy oczy ze zmęczenia i umyka właściwy moment na reakcję.

Warto więc wyważyć, kiedy naprawdę liczy się szybkość, a kiedy warto spokojnie przeanalizować sytuację i wyciągnąć konstruktywne wnioski. Bez niepotrzebnego stresu, ten zmotywuje czasem do działania we właściwym momencie.

Podsumowanie

Kameleon nie przemawia, nie imponuje siłą, nie dominuje terytorium. A jednak przetrwał miliony lat dzięki adaptacji, obserwacji i precyzji. Lider, który potrafi uczyć się od natury, może zyskać nie tylko nowe spojrzenie na zarządzanie, ale także większą efektywność i spokój we własnym działaniu.

Zadaj sobie pytanie:

Czy w Twoim stylu zarządzania jest miejsce na kameleona?

Może nie zawsze warto działać spektakularnie, lepiej skutecznie realizować swoje cele bez zbędnego wyróżniania się od otoczenia.

Magdalena Gawarecka, Dariusz J. Łotysz

---

Powrót do spisu tematów cyklu